Er zijn tal van gebiedsinitiatieven en leernetwerken vanuit verschillende invalshoeken. Al deze netwerken zijn los van elkaar aan het leren en werken. Bij al deze initiatieven is de vraag: hoe organiseren we ons zo dat het geld naar het gebied kan stromen? Er worden eerste stappen gezet.
Dennis Kerkhoven van Gebiedscoöperatie Rivierenland en Jan Hassink, senior onderzoeker WUR en Voedsel Anders, verzorgden tijdens het Nationaal Voedselberaad op 10 april de workshop over het verbinden van de regionale keten en gebiedsperspectief, gericht op de governance van gebiedsfinanciering.
Centrale vraag daarin was: hoe organiseren we voor integrale financiering in gebieden en zorg voor landschap, voedsel én gemeenschap (en ook andere functies als energie, wonen etc.)? Hoe zorgen we er dan voor dat de structuren, concepten en het bottom-up netwerk uit de praktijk sterk genoeg is om als gebiedsvertegenwoordiging erkend te worden en ook toegang te krijgen tot financiering?
Grote diversiteit
Jan signaleert: We zien veel gebiedsinitiatieven en leernetwerken vanuit verschillende invalshoeken. Denk aan het dieper wortelen netwerk vanuit het Agroecologie netwerk, de four returns en Theory U aanpak vanuit Commonland, Nieuwe Kompas, agrarische collectieven, voorbeelden als het Markemodel (met focus op water en nutriënten) en de gebiedsbenadering vanuit ReGeNl. Ze zijn niet met elkaar verbonden, los van elkaar aan het leren en vaak niet genoeg geworteld met gemeenschappen. Vaak is er ook geen koppeling tussen het gebied en het (korte) ketenperspectief.
Daarnaast zien we een diversiteit aan interessante initiatieven, bijvoorbeeld bij regiodeals – project rond de Veluwe vanuit Squarewise of samenwerking tussen stedelijke en plattelandsgemeente zoals de Kop van Malden (samenwerking Nijmegen en Malden), vanuit burgers zoals voedselnetwerk IJsselMarke, een coöperatie van boeren en burgers die het landschap centraal hebben staan.
Kortom, verschillende netwerken zijn los van elkaar aan het leren/werken. Bij al deze initiatieven is de vraag: Hoe organiseren we ons zo dat het geld naar het gebied kan stromen? Er worden eerste stappen gezet in gebiedsfinanciering. Zo heeft de gemeente Brummen een gebiedsfonds van geld dat wordt afgeroomd van bouwprojecten.
Concepten en ervaringen in het Rivierengebied
Dennis toont een filmpje van het proces rond Betuwewind in het Rivierengebied. Bekijk het filmpje. De opbrengst van de energiecoöperatie (6 ton per jaar) wordt ingezet voor het gebied.
Voor Dennis is de tijd daar om naar een next level te gaan. Hij werkt aan zaken als een gebiedsboekhouding, een regiokamer als een uitvoeringsomgeving en gebiedsmarktmeester om publiek, privaat en gemeenschap bij elkaar te brengen. Daarnaast is er een samenlevingsstructuur nodig om het de gemeenschap te vertegenwoordigen.
Grote opgaven voor steden en regio’s
De uitdaging is hierbij om kapitalen te koppelen en integraal te werken en te zorgen dat burgers en gemeenschap aan tafel komen. Hoe kom je tot concrete deals en hoe organiseer je de structuren en zorg je voor eigenaarschap bij gebied zelf?
Concrete voorbeelden van Deals die Dennis noemt zijn: BoernBuffel met Stichting IJssellandschap, het kassencomplex Tuinen van West in Amsterdam, waar sociale, en gezondheid baten worden verrekend in een lagere pachtprijs.
Hij ziet ook kansen voor koppeling met provincies en de EU.
Brainstorm en voorstellen voor vervolg
- We maken een landelijk overzicht en database van gebiedsinitiatieven en de programma’s rond water, energie en voedsel die daar landen.
- We beschrijven structuren die ontstaan rond gebiedsfinanciering en eigenaarschap vanuit de gemeenschap.
- We starten een leernetwerk met een aantal regio’s rond integrale gebiedsfinanciering en actieve betrokkenheid van en eigenaarschap bij de gemeenschap.
- We koppelen ervaringen en ambities vanuit Brussel, regiodeals en ReGeNl.
- Hiervoor maken we een koppeling met ReGeNl om deze ambities te faciliteren.
Suggesties voor verdiepende vragen en thema’s om mee te nemen bij de inventarisatie en leernetwerk
- Gedeeld verhaal ophalen, gebiedsverhaal
- Sleutelfactoren; wat werkt wel en niet en databank organisaties betrokken in gebieden
- Hoe maak je gebiedsboekhouding
- Meervoudig ruimtegebruik (in cirkels); gelaagde uitdagingen en betrokken stakeholders
- Ecosysteemdiensten en waarde berekening
- Pentahelix benadering
- Gebrek aan kennis over landelijk gebied: opleiding bieden/ontwikkelen
- Kennisdeling, toegankelijk platform
- Timescale: hoelang duurt het om zoiets op te zetten; samenwerking vs urgentie
- In welke fase zitten we?
- Rol voor verbinder en aanjagers faciliteren en financieren
- Subsidies die aansluiten op regionale ontwikkelingen. Beleid loopt vaak achter
- Eigenaarschap van gebied: wie neemt initiatief?
- Er is veel energie in het werkveld; weinig uit overheid; regie komt uit burgers
Wie en hoe bepaal je welke partijen je moet uitnodigen en op welke eisen let je?
De deelnemers aan de workshop ontvangen een uitnodiging om samen verder te leren. Wil je ook meedoen? Mail naar Jan Hassink.
