Voedsel-verbindingsplekken zijn groene ontmoetingsplekken en sociale voedselinitiatieven waar buurtgenoten samenkomen om te zaaien, te oogsten, te koken en te genieten van samen eten. Het zijn plekken waar ‘gezondheid gebeurt’. Waar je even op adem kan komen, anderen kunt ontmoeten of zelf actief mee kan doen door te tuinieren of samen te eten.
Dergelijke plekken hebben een enorme potentie voor onze gezondheid en veerkracht, toch is er meestal weinig ondersteuning vanuit gemeenten. Tijdens het Nationaal Voedselberaad op 10 april doken we in de vraag wat er nodig is om voedsel-verbindingsplekken deel te maken van lokaal en regionaal gezondheidsbeleid. Het zijn immers de plekken waar gezondheid gebeurt.
In dit artikel wordt gedeeld hoe voedsel-verbindingsplekken deel kunnen zijn van een gezonde voedselomgeving en welke stappen we samen kunnen zetten om een positieve spiraal in gang te zetten.
Basis van een gezonde voedselomgeving
Voedsel-verbindingsplekken zijn er in alle soorten en maten: van mealprepcafe’s en aanschuiftafels tot groene stadsoases, buurtmoestuinen, voedselbossen en oogsttuinen. Hier staat gemeenschapszin centraal en is voedsel de aanleiding om samen te komen.
Het begrip voedsel-verbindingsplekken helpt om te zien waar beleid en praktijk bij elkaar kunnen komen. Centraal staan niet voor niks de woorden voedsel, en verbinding. Op deze plekken leg je weer verbinding met jezelf en anderen, wat voedsel voor je gezondheid betekent en hoe het op je bord komt. Uit diverse onderzoeken blijkt hoe belangrijk deze gemeenschapsplekken zijn: ze zijn een mechanisme voor gezondheid, sociale cohesie, klimaatadaptatie en zetten een positieve spiraal in gang waardoor mensen bijvoorbeeld uit de armoede kunnen groeien. Tegelijkertijd zijn het plekken van de gemeenschap: toegankelijke plekken waar mensen graag naartoe gaan voor een praatje of spontane ontmoeting.
Op heel veel plekken in Nederland bestaan al dergelijke plekken en laten mensen met allerlei soorten initiatieven zien hoe groot de meerwaarde van ontmoeten en verbinden rond voedsel is. Omdat deze plekken verschillende titels hebben en onderling niet georganiseerd zijn, is het geheel gefragmenteerd. Veel initiatieven worstelen daarom met hun zichtbaarheid en krijgen maar beperkt waardering van hun gemeente voor hun maatschappelijke bijdrage. Lokaal is iedereen ‘een schattig burgerinitiatief’ dat af en toe ‘geknuffeld’ wordt, maar nog geen onderdeel is van gezondheidsbeleid, welzijnsbeleid of sociaal beleid.
Publiek belang
Daarom ging één van de workshops van het Nationaal Voedselberaad over de vraag: Wat kunnen we samendoen om de plekken waar mensen zich verbinden met voedsel meer zichtbaar te maken en deel te laten worden van gemeentelijk beleid?
Deelnemers hadden verschillende achtergronden: moestuincoach, architect, stedenbouwkundige, leefstijldeskundigen, gemeenteambtenaren en rijksambtenaren. Allen onderschreven de waarde van voedsel-verbindingsplekken en konden voorbeelden noemen van deze plekken in hun eigen gemeente.
Conclusie: we moeten dit soort plekken zien als een publiek belang, een ‘common’ net zo nodig als straatlantaarns en voetpaden. Ze zouden een gezamenlijke verantwoordelijkheid kunnen zijn van gemeenten en gemeenschap. Een soort verenigingsleven, waar je net zo logisch ‘lid’ van wordt als van een voetbalclub. Op dezelfde manier zou de gemeente er ook aan moeten bijdragen dat de faciliteiten geregeld zijn. De plekken kunnen een vanzelfsprekend onderdeel van de openbare ruimte worden en opgenomen worden in de Omgevingsvisie, net als sportvelden.
Ook zou het logisch zijn om met buurtmoestuincoaches te werken, net als met buursportcoaches. Gezondheid ontstaat op plekken waar je in aanraking komt met gezond voedsel en tegelijkertijd een sociale gemeenschap is waar je deel aan neemt. Hier vind je een gezonde voedselomgeving. Dat zijn vaak voedselinitiatieven, plekken waar voedselgemeenschappen samen komen, plekken waar verbindende voedselactiviteiten plaatsvinden, oftewel: voedselverbindingsplekken.
Raken aan gemeentelijk beleid
In Amsterdam heeft de gemeente uitgerekend wat er per jaar aan bewegen wordt uitgegeven dat is 100 miljoen. Aan voedsel wordt slechts 4 miljoen uitgegeven, terwijl we allemaal weten dat ook dat belangrijk is voor een gezond leven.
Voedsel-verbindingsplekken raken aan verschillende onderdelen van gemeentelijk beleid:
- Het zijn plekken waar ‘gezondheid gebeurt’: alle elementen van positieve gezondheid worden hier ervaren. Een logische stap zou zijn om deze plekken als deel van een gezonde leefomgeving vast te leggen in de Omgevingsvisie;
- Deelnemers benadrukten hoe logisch het zou zijn om als gemeente vanuit welzijnsbudget bij te dragen, bijvoorbeeld aan de inzet van een groene opbouwwerker (alias moestuincoach). En er zou ‘op recept’ naar deze plekken verwezen kunnen worden, net zoals welzijn op recept/natuur op recept.
- Voedsel-verbindingsplekken zijn een oplossing voor weerbaarheid in de gemeenschap, ze bieden een ‘veilige samenkomst plek’ die gemeenten meer kunnen benutten, ook als voorbereiding op noodsituaties.
Conclusie: (voedsel)beleid zou zich kunnen richten op het versterken van deze praktijken als basis voor een gezonde voedselomgeving.
De praktijk en het vervolg
Voedsel-verbindingsplekken in de Citydeal gezonde voedselomgeving?
Deelnemers van de workshop nemen zelf al initiatief:
- Leiden, Den Haag, Rotterdam en Amsterdam zijn voorjaar 2026 gestart met uitwisselen over de mogelijkheden om voedsel-verbindingsplekken te versterken: de verschillende steden delen ambtelijk kennis, evenals de lokale voedselnetwerken.
- De gemeente Den Haag maakt een tentoonstelling mogelijk om de meerwaarde van voedsel-verbindingsplekken zichtbaar te maken en heeft een motie aangenomen om de meerwaarde te erkennen.
- Steeds meer steden sluiten zich aan bij de Citydeal gezonde voedselomgeving. Daar kunnen we de krachten bundelen en via Goodfoodgoodcity in veel meer gemeenten voedsel-verbindingsplekken zichtbaar maken en versterken;
- Er kan nog meer kracht ontstaan als de netwerken onderling gaan samenwerken aan een agenda voor voedsel-verbindingsplekken, bijvoorbeeld de deeltuinalliantie, voedseltuinen, CSA-netwerk, Regeneratiekaart en duurzame gemeenschappen.
- en last but not least willen de deelnemers veel meer verhalen en ervaringen delen van bewoners over deze plekken, daar spat vaak het plezier vanaf.
Samen vieren! Ook mooie ervaringen op een voedsel-verbindingsplek? Deel ze met de #voedsel-verbindingsplekken
De workshop en het verslag zijn verzorgd door Liane Lankreijer van Ons Eten Den Haag en de Voedselfamilies Zuid-Holland.
